ala kurdistan
Ey Reqîb

Kürdçe ilk şiirler kitabının yazarı: Müseyib Axundov

Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyet’inde var olmuş (1923-1929 yılları) Kurdistan Kazası'nda yürütülen ve kazanın ortadan kaldırılmasından sonra da belli bir süre devam eden kültür ve eğitim çalışmaları söz konusu olduğunda akıla ilk gelen isimlerden biri Azerbaycan’da Kürdçe ilk şiirler kitabının yazarı Müseyib Axundov oluyor. 

Bu fedakâr Kürd şahsiyeti aynı zamanda 1932’de Dağlık Karabağ’da yerleşen Şuşa şehrindeki Pedagoji meslek okulunda (texnikum) Kürd bölümünün (*) çalışmalarına da önemli katkılarda bulunmuştur. 

Axundov Müseyib Hüseyinkulu oğlu 1886 yılında Zengezur kazasınının (**) Minkend köyünde doğdu. Eğitimine 19. yy.ın sonlarında Çar Rusya’sı tarafından açılmış üç yıllık ilk eğitim okulunda başladı. Kuzey Azerbaycan’da Sovyetler Birliği kurulduktan sonra 1920’li yıllarda eski Kızıl Kurdistan’ın başkenti Laçın’da çeşitli görevler yürüttü. 30’lu yıllarda Şuşa pedagoji meslek okulunda Kürd bölümünde bölüm başkanı olarak çalıştı. Bu dönemde Minkend ve çevre köylerde gençlerin Kürdçe eğitim almasına ön ayak oldu. Edebiyatla yakından ilgili olan M.Axundov’un, devlet yayın evi AzerNeşr tarafından 1936 yılında “Aprel meyveleri” (Nisan meyveleri) adlı Kürdçe şiir kitabı basıldı. 

Müseyib Axundov, Kızıl Kurdistan’ın ortadan kaldırılmasından sonra Minkend köyünde Rus dili öğretmeni olarak eğitim faaliyetlerini sürdürdü. 1960’ta Laçın ilinden Azerbaycan öğretmenlerinin 4. kurultayına delege olarak gönderildi. Aynı kurultayda M.Axundov, Sovyetler Birliği’nin 2. dereceli yüksek ödülü olan “Kırmızı Emek Bayrağı” madalyası (orden) ile ödüllendirildi. 

1973’te dünyasını değişti. 

Müseyib Axundov Kurdî duruşundan dolayı yaşamı boyunca çeşitli baskılara, takiplere uğrasa da biran bile olsun akidesinden vazgeçmemiştir. 

ŞUŞA PEDAGOJİ YÜKSEK MESLEK OLULU KÜRD BÖLÜMÜ

Erivan’da faaliyete başlayan (1 Ocak 1931) Kür dili öğretmenleri hazırlayan yüksek meslek okulunun (teknikum) oluşmasının akabinde 1932’de Dağlık Karabağ’da yerleşen Şuşa şehrindeki Pedagoji meslek okulunda Kürd fakültesi açılmış, milli eğitim kadroları hazırlanmasına başlanmıştır. Okulun ilk müdürü, sonradan Azerbaycan’ın en büyük romancısı, ilk Halk Yazarı ve SSCB emek kahramanı, Kızıl Kurdistan’da yerleşen Gubadlı ilinin Eyin köyünde doğmuş Süleyman Rehimov ve eşi Kalem hanım Kürd öğretmenleri hazırlanmasında büyük çaba sarf etmiştir. Fakültede eğitim görmüş İbrahimê Allahverdi, Şamil Şukurov, Cefer Ehmedov, Süleyman Abdullayev, İlyas Memmedov, Hesen Namazov, Nemid Hesenov, İsmixan Abdullayev, Mehemmedeli Hesenov ve diğer onlarca Kürd genci, K.Kürdistan’ın ücra köylerinde geçen yy.ın 30’lu yıllarının sonuna kadar anne dilde eğitim vermiştir. 1937’den itibaren Azerbaycan’da ana dilde eğitim yasaklanmıştır.

Şuşa yüksek meslek okulundaki Kürd bölümünün akıbeti, bu süreçte Kızıl Kürdistan’da oluşturulan Kürd Tiyatrosu, Azerice ve Kürdçe basılan “Şura Kurdistanı” (“Sovyet Kurtistanı") gazetesinin (1932) akıbetine benzemiş, birkaç yıl sonra kapatılmıştır. 

ZENGEZUR KAZASI 

Zengezur kazası, 1923’te oluşturulan Kızıl Kürdistan arazilerinin ağırlıklı bölümünü kapsamaktaydı. Bu kaza 1868’de Çar Rusya’sı tarafından kurulan Yelizavetpol eyaleti içerisinde bulunmuş, 1921’de bir kısmı Azerbaycan’a, diğer bir kısmı ise Ermenistan’a dahil edilmiştir. 

Kurdistan Kaza'sının şimdiki Laçın, Gubadlı ve Zengilan illerinin bir bölümü Zengezur kazasının sınırları içerisinde bulunmuştur. Kızıl Kurdistan'ın diğer bir ili olan Kelbecer, Yelizavetpol eyaletinin / valiliğinin Cavanşir kazasına, K.Kürdistan’ın geride kalan arazileri Cebrail kazasına ait olmuştur. 

Zengezur kelimesini Kürdlerle bağlantılı kelimedir. “Zengi” bir Kürd aşiretinin ismi, “zur” Kürdçe taşlık, cıngıllı yer, çıngırak, çıngırdak demektir. “Zengezur” toponimi, “zur”da, yani taşlık arazide yaşayan Zengiler anlamını taşımaktadır. Azerbaycan’ın Kürd bölgelerinde “Zengi” aşiretinin ismi ile oluşmuş çok sayıda yer ismi bulunmaktadır: Zengilan, Zengi suyu vb. 

Bu yazı Azerbaycan’da yayın yapan “Dengê Kurd” gazetesinin redaktörü Seymur Alxanov’un Müseyib Axundov hakkındaki makalesinden yararlanarak hazırlanmıştır. 

Hejarê Şamil
[email protected]

 

28-04-2012, kurdistan-post.eu

 

Комментарии только разблокирована после модератор одобрил их.

Filtered HTML

  • Адреса страниц и электронной почты автоматически преобразуются в ссылки.
  • Разрешённые HTML-теги: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <img> <br> <p>
  • Строки и параграфы переносятся автоматически.

Plain text

  • HTML-теги не обрабатываются и показываются как обычный текст
  • Адреса страниц и электронной почты автоматически преобразуются в ссылки.
  • Строки и параграфы переносятся автоматически.
CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.

Rojname Kurdish News

Политика

Эрбиль, Курдистан - В послании по по случаю 25-й годовщины  химического нападения  на Халабджу, премьер-министр Турции Реджеп Тайип Эрдоган назвал убийственную жестокость Саддама Хусейна как престу

Аналитика

Так, к примеру, турецкий режиссер Мустафа Алтыоклар несколько раз публично выступал даже за необходимость отделения Курдистана (!) для последующего объединения с Турцией на равных условиях

СМИ

В газете Вашингтон таймс опубликована  заметка журналиста Jennifer Harpe в которой он  пишет, что численность курдского населения округа Нешвилл, за последные годы, значительно увеличилась и этот р