ala kurdistan
Ey Reqîb

Kürd milliyetçiliği nedir, ne değildir? - M. Husedin

Bir kavram kargaşası yaşadığımız kesin. Sanki ülkeyi kurmuş, refahı yakalamışız; derdimiz bitmiş, tasamız kalmamış gibi milliyetçiliği eleştiriyoruz. Ne olduğunu bilsek neyse. Yatıp kalkıp yaptığımızın milliyetçilik olduğunu yazmıyor, yazamıyor kimse. Kötü birşey yaptığımızı sanarsınız. Türk solunun yerleştirdiği bir korku bu.

Kuzey’in Kürd siyasetinin DNA’larına işlemiş meret.

ETNİSİTE, MİLLET, MİLLİYET 

Ali Kızıl yazdı. Aynı tartışmayı Mehmud Önder ağabeyle yıllar önce Roj TV binasında yapmıştık. ‘Millet ne demek, ulus ne demek?’ diye. Ali Kızıl ilkinin Arap dil kökenini, diğerinin de saf Türkçe saplantısıyla Kazakça’dan alındığını yazmış. Mehmud ağabey Kürdçe’de bu ikisinin ayrı ayrı iki kelimeye tekabül ettiğini demişti. Buna göre millet yine milletle karşılanırken ulusun karşılığı ‘netew’miş. Buna itirazımı o zaman da belirtmiştim. Ali Kızıl Kürdçe’de daha fazla kelimenin de benzer anlamlarda kullanıldığını yazıyor (link).

Karşılığını aradığımız kelime ne? Etnisite denebilir belki. Arapça’dan Osmanlıca’ya geçen haliyle kavim. Batı dillerinde ‘nation’ diye geçen kelime olduğunu varsayıyoruz ama tam da varsayamıyoruz gibi, değil mi? Batı’da nation ‘devlet tarafından yönetilen, o devlete vatandaşlık bağıyla bağlı insanların oluşturduğu, belirli bir coğrafya üstünde yaşayan toplumu’ tanımlamak için kullanılıyor. Devletle birebir ilişkili bir tanım. Türkçe’de bunun doğrusuyla karşılığı yok. Dolayısıyla düşünce sistemimizde de öyle bir kavram yok.

KÜRD MİLLİYETÇİLERİ KİMLER DEĞİL 

Cemil Gündoğan’ın kullandığı şekliyle ‘milliyetçiler’, dolayısıyla milliyetçilik ise tam bir çıkmaz sokak. Kendince Kürd siyaset dünyasını tarifler, kategorize ederken Kürd milliyetçileri (ve dolayısıyla Kürd milliyetçiliği) diye kendisinden başka kimsenin öyle anlamayacağı ve anlamasında da imkan olmayan bir siyasi kategoriden bahsediyor. Yazılarını çoğu zaman ilgiyle okuyorum ama söylemek gerekir ki kendi tariflediği şekliyle bir Kürd milliyetçileri alanı tariflemenin siyaset terminolojisinde yeri yok:

Bu tanımla kastedilenler, esas itibarıyla, 1970’lerden beri süre gelen bir rekabetin devamı olarak PKK’yi bir tür düşman gibi gören ve gerçekte kendilerine ait olduğunu düşündükleri Kürt alanının bir devlet operasyonu sonucunda Öcalan’a peşkeş çekildiğine inanan veya buna inanmasalar bile öyle propaganda yapan kişi ve çevreler.’ (link)

Kürd milletini, millet politikasını ve dolayısıyla milliyetçiliğini bu şekilde daraltmak Gündoğan’ın kendi dağarcığında ve kendine verdiği referanslarda mümkün olabilir ama o kadar. Yanlıştır.

Daha fazlası ve genel doğru olan tanımı için İngilizce bilen okurlar Wikipedia’daki Kürd Milliyetçiliği (Kurdish nationalism) başlığına göz atabilirler: http://en.wikipedia.org/wiki/Kurdish_nationalism.

TÜRKÇE'DE MİLLET (veya ulus) 

Aradığımız, biz Kürdleri anlatacak ve kendi siyasi mücadelemizi de gerekçelendirecek bir tanım, kavram. Millet (veya ulus) deyince Batı dillerindeki ‘nation’ kelimesinin karşılığı olduğunu varsayıyoruz. Oysa bu tam doğru değil. Değil çünkü o kelimeyi halen Türk okullarında aldığımız eğitimden aklımızda kalan kırıntılarla tartışıyoruz.

Kürdler başta olmak üzere Anadolu’nun Türk olmayan tüm Müslüman halklarıyla kısmen Kürdistan, unutulmuş olsa da Kilikya, Pontus; Anadolu ve Trakya’d otokton (yerli) veya göçmen gelmiş tüm diğer halkları Türkleştirme telaşında olan bir kelimeden (millet (veya ulus)); kelimenin Türklerin tariflediği şekliyle sözlük anlamından hareketle pek bir yere ulaşamadığımız kesin. Ulaşamayız da.

Türkler ‘Türk milleti’ derken; Orta Asya’dan fi tarihinde gelmiş (veya gelmemiş ama) Türk Devleti’ne bugün vatandaşlık bağıyla bağlı, İslam deyince Türk Devlet okullarında kendisine okutulanı anlayan (Hanefilik) ve ona tabii olan, bugün de TC kimliği taşıyan topluluğu kastediyorlar. Ne kavim kökeni vardır bu tanımda ne de tipik batılı ‘nation’ kelimesini tariflediği devlete tabiiyetle tanımlı toplum. Üstelik Türk devlet okullarında okutulduğu şeklinde çok ciddi bir ırkçılık vardır bu kelimenin tanımında. Gelinen noktada (Öcalan’ın iddiasının aksine) tersinebilir bir ırkçı tanım da değildir bu. Yerleşmiştir. Türk = Türk ırkından gelen. Aksini iddia edecek olan var mı? (Aksini iddia edecek olanlar var biliyorum; Türklerin %70’i Türk değil diyenlerimiz var: bizim derdimiz mi?)

Dolayısıyla Türkçe iletişim kurulurken millet (veya ulus) dendiğinde ırk anlaşılır. Döner geliriz Arapça kavim kelimesine. Modern devlete tabiiyetle tanımlanan topluluktan (millet; milliyet) geriye gidip kavmiyet kökenine döneriz. İlkelleşme diyelim. Türkler ama kavim kelimesini de o kadar net ve safi de kullanmazlar. Örneğin Türkler özbeöz aynı ırktan olan Hristiyan Gagavuzları veya Şii Türkmenleri kendi milletlerinden (veya uluslarından) saymazlar. Burada Türk devlet ideolojisinin dil üzerinde, dilin oluşumunda; kelimenin anlamlanmasında ne kadar belirleyici olduğunu da gözlemleriz. (Türk devlet ideolojisinin belirleyiciliği üzerine referans okumaları Louis Althusser ve İsmail Beşikçi’dir)

Kürdçesini beceremediğimizden iletişimimize Türkçe devam edelim ama en iyisi milet (veya ulus) kelimesinin Kürdler açısından tanımını Batı’dan hareketle kendimiz bulalım.

SİYASİ BİR TERİM OLARAK MİLLET (veya ulus)

Daha önceki yazılarımdan birinde bu temaya ampirik gözleme dayalı deneme şeklinde değinmiştim. O yazıda ‘ulusal (veya milli) kimlik’ başlığı altında aynı konuyu tartışıyordum. ‘Ulusları tanımlayan nedir? Nasıl millet olunuyor?’ başlıklarını tartışıyordum. (link)

Milleti tanımlayanın siyasi birliktelik olduğunu söylemek gerekir. Yani dört dil konuşan İsviçreliyi birarada tutanla, aynı dili konuşan Hırvat, Sırp ve Boşnak’ı ayıran siyasi birliklerini tarih içinde nasıl oluşturduklarıdır. Almanca konuşanın otomatik olarak Alman olmamasının sebebi de budur. Biz Kürdleri, veya benzerimiz olarak Balloçları, veya kendilerine ait devletleri olmasına rağmen birarada tek siyasi çatı altında (aynı devlet) birarada yaşama rüyalarını yitirmeyen Arnavutlar ve Somalileri aynı tanımda birarada tutan siyasi kimlikleridir. Millet, topluluğun belirgin coğrafya üzerinde siyasi birlikteliğidir. Bu siyasi birlik de devlettir.

Size, bizden Hejarê Şamil ve Kamiz Şeddadî örneklerini vereyim. Kürdistan dışında doğup yetişmiş Kürd entellektüeli, aktivisti ve siyasetçileridir bu ikisi. Kürdistan’da da yaşamıyorlar. Nedir bunları kendimizden ayrı göremeyişimizin sebebi? Veya nedir anası, babası veya her ikisi Kürd olan Türk MİT’inin tepe ismi Hakan Fidan’ı, Türklere Dışişleri Bakanlığı yapmış Hikmet Çetin’i, benzerlerini kendimizle zerre ilişkilendiremeyişimizin sebebi? Aynı siyasi kimliği paylaşıyor veya paylaşmıyor olmamız olabilir mi?

Irkçı olsak Hakan Fidan ve Hikmet Çetin’i de Kürdden sayardık. Irkçı değiliz. Siyasi bir kavram olan ve milliyeti tarif eden milliyetçiliği  savunuşumuzdan dolayı sadece bizimle aynı siyasi kimliği savunup paylaşan Kürd orijinlileri kendimizden sayıyoruz.

ETNİK ORJİN OLAN KAVİMDEN SİYASİ KİMLİK OLAN MİLLETE 

Kürdlük orijiniyle (kökeniyle) bir kavim olabilir. Linguistik (dilbilim) açısından yaklaşıp dört lehçe (veya dil) konuştuğumuzu deyip (ve Lor ve Lakları katıp bu sayıyı çoğaltarak) aslında birden fazla kavim kökenimiz olduğunu da diyebilirsiniz. Aksini de iddia edebilirsiniz. Kıymet-i harbiyesi var mıdır? Yoktur. Neden yoktur? Nedeni, Kürdlüğün, tıpkı devlet çatısı altındaki vatandaşlık bağının oluşturduğu türden bir siyasi kimlik olmasıdır. Kürd etnik bir isimden öte, bir kavim adı olmaktan öte bugün bir siyasi kimliğin adıdır. Kürd orijinli olanların kendilerini ait hissetmekle içinde oldukları, kendilerini ait hissetmemekle de içinde olmadıkları bir siyasi kimliktir Kürdlük.

Ve bu nüfusun özerk yönetimini veya kendi devletini kurup başka devletlerle federe veya konfedere birliklere girmesini veya başka hiçbir devletle herhangi bir şekilde ittifak ilişkisine girmeyip bağımsızlaşmasını savunmak da milliyetçiliğidir / ulusalcılığıdır. Aralarındaki fark birbirlerinin tandansları oluşlarıdır.

KÜRD MİLLİYETÇİLİĞİ MİLLİ POLİTİKA YAPMAYI, ÜZERİNE DÜŞÜNMEYİ TARİF EDER 

Kürd milliyetçiliği her Kürd siyasetçisinin yaptığının siyaset bilimi açısından tarifidir. Siyaset eskilerini tanımlamak için kullanılacak veya kiminin kavram cahilliklerinden dolayı  reddetmeleri sebebiyle onları dahil etmekten imtina edilecek bir kategori değildir.

Kürd milliyetçiliği ulusal (veya milli) Kürd politikası güden her siyasetçinin yaptığıdır. Kürd siyaset alanı üzerine yazan her makale yazarının meşgul olduğudur. Kürdler bir milletse (veya ulussa), kendini bu milletin bir üyesi sayan ve onun adına yapıp edenin, yazıp çizenin, üzerinde düşünen her Kürd kişinin o icraatını dahilinde yürüttüğü siyaset bilimi kategorisidir. Milli politika, ulus politikası; ulus veya millet adına iş yapmak, düşünmek, önermeler geliştirmektir. Ulus oluşa (milliyete) dairdir. Kürd kavminin siyasi birliğini savunmaktır. İkiyüz yıllık tarihi vardır.

IRKÇILIK, ŞOVENİZM ÜZERİNE BİR DAHA 

Irkçılık, insanları ırklarıyla değerlendirmek, yargılamaktır. Örneğin ‘her Kürd iyidir’ diyen kişi ırkçılık yapıyor olur. ‘her Kürd kötüdür’ diyen de ırkçılık yapıyor olur. ‘Hakkarililer iyidir veya kötüdür’ diyen kişi, Kürd olsun olmasın, ırkçılık yapmaktadır. Öylesi genellemeler; takım tutar gibi grup kayırmalar, karalamalar ırkçılıktır.

‘Kürd milletinin zaferlerle dolu şanlı bir tarihi vardır’ demek şovenizmdir. ‘Kürdler yiğit millettirler’ demek şovenizmle flört eden bir görüştür. ‘Türkler asker millettir’ demek şovenizmdir. ‘Almanlar iyi futbol oynarlar’ demek ise bir genellemedir ve şovenizm değildir; bir görüş belirtmedir. Şovenizm milletinle yersiz ve kolayca tersi de iddia edilebilecek, hatta ispat edilebilecek şekilde övünmedir.

SÖZÜN ÖZÜ 

‘Kürdler bağımsızlaşmalıdır’, ‘Bazı Kürdler Türklerle Türkiye devleti çatısı altında yaşamalıdır’, ‘Kürdlerin bazıları ayrı devlet kurup, kendi ayrı devletini kuracak Türklerle federasyon ittifakına girmelidir’, ‘Kürdler Ortadoğu halklarıyla bir Ortadoğu Federasyonu kurmalıdır’ gibi Kürdlere don biçmek, Kürdlere ne yapmaları gerektiğini söylemek ise (söyleyen eğer Kürd bireyi veya siyasi örgütüyse) Kürd milli politikası yapmaktır; Kürd milliyetçiliği alanı içindedir. Şovenizmle veya ırkçılıkla karıştırmamak gerekir. Neden utanıyoruz Kürd milli politikası güttüğümüzü söylemekten? Buna siyaset biliminde Kürd milliyetçiliği dendiğini aynaya bakıp söylemekten? Doğrusu anlamıyorum. Sizi 70lerde Türk solcuları bu kadar mı korkuttular?

Mehmed Husedin (Twitter @MHusedin)
[email protected]

(rojevakurdistan.org)

Yorumlar

Milli duygularindan uzak olan tum topluluklar soykirimlar ile, asimile edilmek ile artik adlarini duyamadigimiz bircok irklar var.

Kurdlerde bunlardan bir tanesi. Kurdler e milli duygularindan zorla uzaklastirilmasina ragmen kurdler neden binlerce senedir halen ayaktalar?

Kurdleri ya musluman adina yada sol adina illa da millisizlestirildi. Buna ragmen KURDLER NEDEN AYAKTALAR? veya yok olamadilar? Veya yok olmayi kil payi ile kurtuldular?

O ise kurdlerin sahip oludugu orf ve adetleri di. Kurdlerin binlerce senedir sahip olduklari orf ve adetleri kurdlerin yok olmaya kilpayi ile kurtardi. Kurdlerin halen binlerce sene oncesine ait olan orf adetlerini devam etirilmesi nekadar yanlis ise okadarda dogru ve hakli idi. KURDLERI SOYKIRIMLARDAN KURTARAN TEK BIR ARAC.

Kurdler uzerinde oynan oyunlar, kurdleri asimile eden tum araclar ve oyunlarin dunya tanitilmasi gerekiyor.

Ornek olarak verirsek YILMAZ GUNEY. Yilmaz Guney ile birlikte kurdleri millisizlestirmesinin nekadar aci oldugunu Yilmaz Guney basta olmak uzere binlerce  ve millyonlarca kurd bu bedeli cok kotu odeti.

Bunun icin Kurdistan hukkumeti basta olmak uzere Yilmaz Guneyi dunyaya tanitmali. Ornek olarak verirsek bir Yilmaz Guneyin Filimini, Yilmaz Guneyin kendisi yazdigi filimini bugune uyarlayarak ingilizceden Holywood tarafindan yeniden dizayin edilmesini istenmeli. Bunun icin Guney basta olmak uzere financmani yardimlar ile toplanabilinmeli,

Yorumlarınız moderatörlerin onayından geçtikten sonra yayınlanacaktır.

Filtered HTML

  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <img> <br> <p>
  • Satırlar ve paragraflar otomatik olarak bölünür.

Plain text

  • Hiç bir HTML etiketine izin verilmez
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • Satırlar ve paragraflar otomatik olarak bölünür.
CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.

Rojname Kurdish News