ala kurdistan
Ey Reqîb

Kürt dilbiliminin babası: Celadet Ali Bedirxan

26 nisan günü Celadet Ali Bedirxan'ın doğum günü idi. O günü çok dolu ve coşkulu kutlamamız gerekirdi. Bunun öyle nedenleri var ki, öğrenince siz de o günü kaçırdığınıza üzüleceksiniz. Bu özel insan kimdir, onu bunca değerli yapan nedir? 


Özgürlük mücadelesi veren bizler ne zaman Kürtçe'nin varlığımız, başarımız için olmaza olmaz olduğunu anladık? Pratiklerimize bakılırsa 2-3 senedir. Varlık mücadelesinde başarıya ulaşmamız için yol önerenler çoktu. Fakat biri vardı ki ta 69 yıl önce derdimize deva en gerçekçi ilacı hazırlamıştı. Ama hep gözümüzden kaçtı. Ehmedê Xanî'nin reçetesinden hareketle kurtuluş ilacımızı yapan kimdi?

Kuşkusuz Celadet Ali Bedirxan idi.

Doğum tarihi: 26.04.1893, İstanbul

Vefat tarihi: 15.07.1951, Şam

Celadet Bedirxan, Kürtlerin son krallarından olan Mir Bedirxan beyin torunur. Harvard Üniversitesinin “The Kurd” adlı ders kitabında Prof. Dr. Izady, Bedirxan ailesinin kökeni hakkında şöyle der: “Bedirxaniler, devrimci Babek'in soyundandır. Babek 1200 yıl önce Medya coğrafyasının Azerbaycan bölgesinde sosyal adalet için devrimci bir ayaklanma gerçekleştirdi. Babek'in aile ismi “BATH”dır. “Botan” ve “Behdinan” isimileri buradan gelir. Bu aile daha sonra Merwani Devletini kurar. Merwani Devleti çok uzun süre ayakta kalmakla beraber isim değiştirir. Önce ismi Rozhaki Devleti olur. Daha sonra Botan Devleti olarak 1800'lere gelir”. Bu ailenin bir ferdi olan Bedirxan bey Osmanlıya karşı bölgenin değişik inanç, mezhep ve milletlerini birleştirerek 1842'de tekrar bağımsızlığını ilan eder. Avrupa devletlerinin de desteği ile Osmanlı 1848'de bu devleti yıkarak bir katliama imza atar.

(Bazı insanlar Bedirxan Beyin Hristyan katliamı gerçekleştirdiğini söyler. Olay şudur: Çok dindar, Müslüman olan Bedirxan bey bölgenin Hristyanlarını da kucaklar. Birlik oluşturarak bağımsız Kürdistan'ı ilan eder. Kendi adına hutbe okutur, para basar, başkent Cizre'de silah fabrikası açar, gençleri okumak üzere Avrupaya gönderir… Ekonomi bakanlığını Ermenilere teslim eder… Fakat Hekariyan bölgesindeki bir grup Hristyan buna karşıt olarak İngiltere bayrağını dalgalandırarak Kürdistan'a karşı cephe alır. Hristayan (Ermeni, Keldani…) ve Müslümanlardan oluşan Bedirxan beyin ordusu o bayrağı savaşarak indirir…)

İngiltere ve Osmanlı, Avrupayı da arkasına alarak Bedirxani'leri İstanbul'a sürgün ederler. Bu Kürt kralının torunu Celadet Ali, 26 Nisan 1893'te İstanbul'da dünyaya gelir. Ailenin Kürdistan'a gitmesi yasaktı. Babası onun Kürdistani bir ruhla büyümesi için Kürt dengbêj, eğitmen ve masal-hikaye anlatıcıları ücret karşılığı Kürdistan'dan İstanbul'a getirmişti. 7 dil bilen, Almanya'da hukuk doktorası yapan, Celadet Ali Bedirxan, 1925 yılında Şeyh Said'in (R.A.) özgürlük mücadelesi başlattığını öğrenir. Bunun üzerine gizlice Kürdistan'a gider. Kürtler yenilince boynu bükük dönmüştü. 1927'de Kürtlerin Agirî de bağımsızlık ilan ettiğini duyunca heyecanla oraya gider. Mücadelenin lider kadrosunda yer alır. Türkiye-İran işbirliği ile Kürt devleti yıkılır. İran, Celadet Ali Bedirxan'ı esir alır. Halk onu çok sevdiği için İran öldüremeyince Fars Dili uzmanı olmasını ister. Kabul etmez. Dışişlerinde çalışmasını teklif eder yine kabul etmez. Bu şahsiyetin derdi neydi?

Kürdistani bir ruhla, özgür Kürdistan için mücadele etmek.

İran'ın isteklerini ve memuriyetini kabul etmeyen, orijinal, özgün bir Kürt olarak yaşamak isteyen Celadet Ali Bedirxan, Fransa'ya teslim edilir. Fransa onu sömürgesi olan Suriye'nin Şam kentine yerleştirir. “Senin Kürtlerin arasına girmen, Türkiye sınırlarına yaklaşman yasaktır” denir. Böyle bir insan boş durur mu sizce?

Tabii ki hayır.

Şöyle bir karar verir:

“Esir milletler egemen milletlere karşı varlığını iki silahla korur. Birincisi din, ikincisi de dil'dir. Eğer esir millet ile egemen milletin dini aynı ise tek bir silah kalır. O da dildir”.

Bu bilinç ile Celadet Ali Bedirxan, Kürtçe için latin alfabesi yapar. Ve HAWAR dergisini yayınlamak için hazırlık yapar. Kürt dili reformu için her şey hazırdır. Fakat bir eksikliğimiz var. O dönem Kürtçe yazabilecek yazarları nereden bulacak?

Önce 30 yaşında genç bir delikanlı olan Şeyhmus'un yanına gider. “Sen okumuş, kültürlü bir insansın, gel Kürtçe yaz, bilgilerini halkınla paylaş. Senin gelişmene yardımcı olacağım” der. Genç Şeyhmus Celadet'in Hawar dergisinde yazar. CEGERXWÎN adı ile meşhur olur. Şivan Perwer ve diğer sanatçılarımızın stranlarına direnişçi bir ruh verir. Bu yüzden hep şunu düşünürüm: “Ne hayrettir ki Şivan Perwer, Celadet Bedirxan'a dair hiçbir stran söylemedi…”.

Daha sonra 27 yaşındaki delikanlı Osman Sebri'yi de yazarlığa teşvik eder. Yanına Kürdistan mücadelesinin sembollerinden olan Nurdeddin Zaza ve Qedrîcan'i da alarak Kürtçe dergiyi yayımlarlar. Bu derginin özelliği şudur:

Kürt dili reformu bu dergide gerçekleşti. Eğer bugün standart, düzgün, gelişkin bir Kürtçemiz varsa bunu son Kürt krallarından Bedirxan beyin torunu, Celadet'e borçluyuz. Ve halen ders kitabı olarak kullanılan Gramer Kitabını yazar. O zaman Kürt yazar sıkıntısı vardı. Bu yüzden kendisi dergide 33 ayrı isimle yazdı. Bunlardan birazını ben yazayım, gerisini siz araştırarak yorumlar kısmında tartışabilirsiniz. Bu isimleri internette takma ad (nickname-nasnav) olarak da kullanabilirsiniz:

Nêrevan, Herekol, Xeberguhêz, Stranbêjê Jêliyan, Stranvan, Şîretbêj, Çîrokbêj, Şevger, Seydayê Gerok, memosteyê Gerok, Bişarê Segman, Cemşîd, Diya Ferzo, Newîn, Dilistan, Şebistan...

1932-1943 yılları arasında 47 sayısı çıktı Hawar Dergisinin. Fransa, Türkiye'nin isteği ile dergiyi yasaklayınca bu sefer Ronahî dergisi ile devam etti. O dönem Kardeşi Kamuran da Lübnan'da Roja Nû dergisini çıkarıyordu.

Kürtler Suriye'nin bağımsızlığı için Suriye halklarının yanında Fransa'ya karşı savaştı. Fransa Suriye'den çıkınca Türkiye hemen devreye girerek Suriye'nin Kürtçeyi tamamen yasaklamasını sağladı. Daha 15 yıl önce Türkiye, rüşvet ve ödünler vererek Sovyetler Birliğin'de Lenin tarafından kurulan Kürdistan Özerk Bölgesini, Stalin'e yıktırmış Kürtleri perişan ettirmişti. Ve aynı Türkiye, Kürtlere Kerkük'ün dahil olduğu Kürdistan otonomisini veren Saddam Hüseyni anlaşmadan vazgeçirerek, 1988'de Halepçe katliamını yaptıracaktı. Bunları kaynaklarıyla beraber ileride yazacağım…

Türkiye Kürt kraliyet ailesinin mal ve mülklerine el koymuştu. Onun için ekonomik sıkıntılar baş gösterdi. Celadet Ali Bedirxan, çaresizlikten dolayı Şam iline bağlı olan Hacan'a gider. Orada ziraat için tarlada çalışır. Pamuk sulaması için bir kuyu kazar. Adını da “Bîra Qederê” (Kader Kuyusu) koyar. Fakat ziraat işinin ağırlığı ve fani ömrü romanı bitirmesine engel olur. Vefat ettikten sonra Mehmed Uzun, o tamamlanmamış romanı alır yeninden yazar. Nasıl ki Ehmedê Xanî 2000 küsur yıllık Kürt Memê Alan destanından hareketle Mem û Zîn'î yazdıysa…

Siz de gördünüz ki Celadet Ali Bedirxan çok değerli, önemli bir şahsiyet. Kürt medyası ve kurumları onun doğum gününü unutmamalıydı. (Çoğu 1 gün sonra hatırladı). Onun resmi evimin duvarında Ehmedê Xanî'nin yanında duruyor. Onun yadigarı olan Kürtçemiz atalarımızdan bize emanettir. Bu emanete sahip çıkmalıyız, ihanet etmemeliyiz. Bunu yaparak Celadet Ali Bedirxan'ın vasiyetini yerine getirebiliriz. Özellikle size öneriyorum ki Kürt dil ve kültürüne hizmet eden kurumlara ufakta olsa yardımlarda bulunun. Ben her ay bu ulusal görevi eda ediyorum… Böylece daha iyi hizmetlerde bulunabilecekler.

Celadet Ali Bedirxan'ın bir nasihatı ile konuyu tamalayabilirim:

“Ayıptır, günahtır, yazıktır, ya dilinizi öğrenin ya da Kürdüz demeyin. Kürtçe olmadan Kürt mücadelesi vermek bizim için hiçte onur değildir, ağır bir utançtır”.

Bedel Boseli

(eruhhaber.com)

Yorumlarınız moderatörlerin onayından geçtikten sonra yayınlanacaktır.

Filtered HTML

  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <img> <br> <p>
  • Satırlar ve paragraflar otomatik olarak bölünür.

Plain text

  • Hiç bir HTML etiketine izin verilmez
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • Satırlar ve paragraflar otomatik olarak bölünür.
CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Rojname Kurdish News

Güncel

Kuzey Suriye sınırlarının 30 bin kişilik bir orduyla korunacağı haberlerinin ardından, başta Kürtler olmak bütün dünyayı tehdit etmeye başlayan Erdoğan, bugün yaptığı konuşmada da kürsüden TSK’ye ‘