ala kurdistan
Ey Reqîb

Wekil Mustafa ve Kurdistan'a Sor- Hüseyin Turhallı

19 Nisan'da hayata veda eden Kızıl Kürdistan Başkanı Wekil Mustafa'nın yaşamı ve mücadelesi ile ilgili bir yazı kaleme alacağımızı söylemiştik.

Wekil Mustafa'nın yaşamı, mücadelesi ve Kurdistan'a Sor ile ilgili topladığımız bilgileri üç bölüm halinde yayınlayacağız.
........

Wekil Mustafa Kimdir

"Wekil Mustafa bir fenomen, pratik zekaya sahip bir eylem adamıdır" diyor Hêjarê Şamil.

"Kendisini sevdirmek, kim ne söyler türünde kaygıları ve dertleri yoktu. Bir eylem adamı olsa da tarihe merakı olan bir araştırmacıydı aynı zamanda. "Kafkasya Kürdistan'ı" adıyla yazdığı kitap aslında bir bütün olarak Kürdistan tarihidir".

Wekil Mustafa 1938 yılında Özbekikstan'ın Semerkant şehrinde doğdu. Celali aşiretinin Qaraçori koluna mensup. Aşiret Doğu ve Kuzey Kürdistan ile Kafkasya'ya kadar uzanan bir alanda yerleşik olarak yaşıyor. Qaraçoriler bu gün de Rusya, Kazakistan, ve Naxçıvan'da yaşıyorlar. Kafkasları bir anlamda yayla olarak kullandıklarını söyleyebiliriz.

Kızıl Kürdistan Neresi?

Kurdistan'a Sor Kürdlerin ezeli toprağıdır. Diyarbakır-Duhok ne kadar Kürdistan'sa Laçin-Kevnbajer de o kadar Kürdistan'dır.

Yani Kurdistan dört parça değil 5 parçadır. Ancak bu parça genel Kürdistan toprağından kopuktur. Araya Naxçıvan ve Ermenistan toprakları giriyor.

Rusların Kafkaslardan güney ve güney-batıya yöneldiği 1801-1828 yılları arasında Rus Çarlığı tarafından işgal edilmiştir. Hepsi bu. Yani Kürdler herhangi bir yerden buralara gelmemiş, yerleştirilmemiştir. Buranın ezeli yerli halkıdır.

1921 yılında Azerbeycan'a bağlı olarak Kurulan Kurdistan'a Sor, Karıkışlak-Kevnbajer, Kubadli, Koturlu, Kürdhaci ve Murathanlı olmak üzere altı ilçeden oluşuyordu. Kuruluş sürecinde toplam nüfüs 50 bin civarındadır.

Lenin'in ölümünden sonra Sovyetlerin başına geçen Stalin tarafından 8 Nisan 1929 yılında feshedilmiş.1937'den sonra da Kürdler Kafkafs ülkelerinden Kazakistan ve Ortaasya ülkelerine sürgün edilmiştir.

Sürgünden bir yıl sonra doğan Wekil Mustafa 17 yaşında iken Kızıl orduya katılır. Zorunlu askerlik sürecini tamamladıktan sonra Kırgızistan'da Hukuk eğitimine başlar ve 1967 yılında eğitimini tamamlar. Aynı yıl Kırgısiztan'ın Oş bölgesinde "Ağır Cinayetler Araştırma Şefliğine" atanır. Bir süre sonra aynı bölgeden yerel meclise seçilir.

Wekil Mustafa'nın ilk devrimci eylemi bir yolsuzluk-hırsızlık olayı nedeniyle Sovyet KP Merkez Komite 1. Sekreteri Usabaliyev'in akrabalarına dava açması ve bunu kamuoyunda taşımasıdır.

Merkez Komite sekreterini karşısına almak, boynuna idam ipini geçirmek gibi bir şeydi o zamanlar. Wekil Mustafa bu idam ipini atlatıyor, ancak Kırgızistan'dan sürgün edilmekten kurtulamıyor.

1980'de tekrar Özbekistan'a dönüyor. Karakalkap Özerk bölgesinin ağır cinayetler masası başkanlığı görevine atanıyor. Buna Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığı da diyebiliriz.

Aynı görevle 1981 yılında Azerbeycan'a gönderiliyor. Naxçıvan Ağır Cinayetler araştırma başkanlığı görevini yürüttüğü dönemde Kürd ve Kürdistan sorunlarıyla da tanışmış oluyor.

1985'ten sonra başlayan "Glasnost (Açıklık) ve Perestroyka (Yeniden Yapılandırma) süreci Sovyet blokunda alt üstlere sebep oluyor. 1988 yılı içinde Azeriler Ermenileri, Ermeniler de Azerileri kendi topraklarından kovuyor. Böylece 20 bin Müslüman Kürd Ermenistan'ı terk etmek zorunda kalıyor. Ancak birleşik halde ve tümüne yakını Kürd olan Elegez bölgesinde 12 Êzidi Kürd Köyü kalıyor. Bununla birlikte dağınık halde başkaca köyler de kalıyor.

Gelecek garantisi olmayan Müslüman Kürdler Kazakistan, Gürcistan ve Azerbeycan'a kaçıyorlar.
1990'da tüm halkların kendi ülkelerine dönüşüne izin veriliyor, Ancak Kürdlere bu hak tanınmıyor. Kürdlerin de kendi ülkeleri olan Kurdistan'a Sor'a dönmeleri için Wekil Mustafa öncülüğünde "Yekbun" adıyla bir örgüt kuruluyor.

Tam da o arada "Dağlık Karabağ sorunu çıkıyor. Dağlık Karabağ o tarihlerde Azerbeycan sınırları içinde bulunuyordu. Kurdistan'a Sor ise Dağlık Karabağ ile Ermenistan arasında bir kesit oluşturuyordu. Dağlık Karabağ'ı ilhak etmek isteyen Ermeniler Laçin üzerinden Azerbeycan'a saldırmaya başladılar.

Azerbeycan-Ermenistan arasındaki savaş Kurdistan'a Sor üzerinden yürütülüyordu. Binlerce yıllık Kürd yurdu, yakılıp yıkılıyor, ancak dünya buna sessiz kalıyordu.

1937 ve 1944 yılında Kurdistan'a Sor'dan sürgün edilen Kürdlerin vatan arayışı 1967'lere kadar sessizliğe gömülüyor.

Stalin'in ölümünden sonra Sovyet siyasal ortamının kısmen yumuşamasıyla birlikte Kürd aydınları da tarihsel ve toplumsal araştırmalara girişiyor. 1981 yılına kadarki süreçte çok sayıda makale ve kitap yayınlanıyor, arşivler ve resmi bazı kayıtlar oluşturuluyor.

Örneğin Şamil Askerov öncülüğünde yürütülen bir kampanya ile 12 bin Kürdün kimliğine doğum yerleri "Kürdistan" olarak yazılıyor. Buna ek olarak Kürdistan tarihi ve toplumu ile ilgili olarak on binlerce ciltten oluşan büyük bir kütüphane oluşturuluyor. Malesef bu kütüphane de Kürdistan'a Sor'un Ermenistan tarafından işgal edildiği 1992 yılında yok ediliyor.

Sovyetlerin dağılmaya yüz tuttuğu 1989 yılında Muhammedê Sılo Bavê öncülüğünde "Yakbun" adı altında bir yapılanmaya gidiliyor. Wekil Mustafa da Yekbun yapısı içinde başkan yardımcılığı görevini üstleniyor.

Yekbun iki ana esas üzerinde çalışmalarını yürütüyor.
ı- Sovyet bloğu içinde yer alan Kürdlerin kendi vatanlarına, Kürdistan'a Sor'a dönüşlerini sağlamak

ıı- Bu gerçekleşmezse Sovyetler içinde yaşayan Kürdleri belli bir bölgeye toplayıp onlara özerk bir statü tanımalarını sağlamak

Bu amaçlar çerçevesinde kurulan Yakbun'un resmi bir yapıya ulaştırılması için Sovyetler Birliği Adalet bakanlığına başvuru yapılıyor ve kabul ediliyor.

Yekbun programında yer alan "1923-29 yılları arasında kurulan Kızıl Kürdistan kazasının yeniden inşası ve bir statüye kavuşturulması" ibaresi Sovyet Adalet Bakanlığı tarafından da onaylanıyor.

Ancak bu arada Sovyetler Birliği dağılma sürecine giriyor. Sovyetler Birliğinin 1991 yılı sonlarında resmen dağılması ile birlikte Yekbun işlevsiz kalıyor ve dağılıyor.

Yakbun'un dağılması ile birlikte Wekil Mustafa "Kızıl Kürdistan Özgürlük Hareketi" adı altında yeni bir yapılanmaya gidiyor. Ancak bu yapılanmanın kaç kişiden oluştuğu sürekli tartışma konusu olmuştur.

20 Haziran 1992'de Ermenistan'dan topladığı aydın ve halktan oluşan bir konvoyla Laçin'e gelen Wekil Mustafa okuduğu bir bildiriyle "Komara Laçin a Kurdî- Kürd Laçin Devleti"ni ilan ediyor.

Ancak tek bir askeri olmayan Laçin Kürd devletinin varlığı sadece kağıt üzerinde kalır.

1994'te Şam'da karşılaştığım bu ekipten bazıları ile konuşma olanağım oldu. "Yaşamsal gerçekliği olmayan böyle bir devleti neden ilan ettiniz?" diye sormuştum.

"Tarihe sadece not düştük" demişlerdi.

Yazımızın başında Hêjarê Şamil'den Wekil Mustafa'yı karakterize eden bir cümle almıştık. "O bir fenomen, bir eylem adamıydı"

Tarihe not düşmek tam da Wekil Mustafa'yı anlatıyor.....

Ruhu şad olsun.

Kurdistan'a Sor'un Laçin kasabası 12 Mayıs 1992 tarihinde Ermenistan güçleri tarafından işgal edildi. 1994 yılı sonlarında Zengelan'ın da işgal edilmesiyle birlikte Kürdistan'a Sor büsbütün Ermenistan hakimiyetine girdi.

1995 yılı başlarında Ermenistan-Azerbaycan arasında Bişgek'te yapılan gizli anlaşma ile Kurdistan'a Sor Ermenistan'a bırakıldı.

Günümüz itibarıyla Ermenistan Kürdlerin Kürdistan'a Sor'a seyahatlerine bile izin vermiyor.

...... devam edecek.......

Yorumlarınız moderatörlerin onayından geçtikten sonra yayınlanacaktır.

Filtered HTML

  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <img> <br> <p>
  • Satırlar ve paragraflar otomatik olarak bölünür.

Plain text

  • Hiç bir HTML etiketine izin verilmez
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • Satırlar ve paragraflar otomatik olarak bölünür.
CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.

Rojname Kurdish News